Covid-19 – Ein cwsmeriaid mewn ardaloedd dan cyfyngiadau leol

18:00 28 September 2020

Gyda Llywodraeth Cymru'n cyflwyno cyfyngiadau tynn mewn ardaloedd dros Gymru, mae angen i ni gymryd rhagofalon pellach i helpu i gadw ein cydweithwyr a'n cwsmeriaid yn ddiogel yn yr ardaloedd yma. Yr ardaloedd ar hyn o bryd yw:

  • Bwrdeistref Sirol Rhondda Cynon Taf
  • Bwrdeistref Sirol Caerffili
  • Bwrdeistref Sirol Blaenau Gwent
  • Bwrdeistref Sirol Merthyr Tudful
  • Bwrdeistref Sirol Pen-y-Bont ar Ogwr
  • Dinas Casnewydd
  • Llanelli (tref)
  • Caerdydd
  • Abertawe
  • Bro Morgannwg
  • Bwrdeistref Sirol Torfaen
  • Bwrdeistref Sirol Castell-nedd Port Talbot

Rydyn ni'n gwybod nad yw ein rôl - sef darparu gwasanaethau dŵr a dŵr gwastraff - erioed wedi bod yn bwysicach. Fel gweithwyr allweddol hanfodol, fe welwch chi weithwyr Dŵr Cymru allan yn gweithio mewn cymunedau dros yr ardaloedd hyn er mwyn cadw gwasanaethau'n rhedeg, ond byddwn ni'n parhau i ymarfer trefniadau diogelwch a chadw pellter cymdeithasol yn ofalus. Bydd ein cydweithwyr hefyd yn cadw at y rheolau o rhan gwisgo mygydau mewn llefydd cyhoeddus tu fewn.

Am y tro, byddwn ni'n cyfyngu ar ymweliadau â chartrefi yn yr ardaloedd yma i argyfyngau neu waith hanfodol, er enghraifft os oes gennych broblem gyda'ch cyflenwad dŵr neu os oes llifogydd yn yr eiddo. Cysylltwch â ni fel arfer a byddwn ni'n eich cynghori am y camau nesaf.

Bydd ein timau'n cysylltu â chi cyn dod i gadarnhau nad oes neb yn dioddef symptomau o COVID-19 ac nad oes neb wedi arddangos symptomau o’r fath (yn y 48 awr diwethaf).

Rydyn ni'n deall bod hyn yn gallu bod yn anghyfleus, ond yn gobeithio eich bod chi'n deall ein bod ni'n gwneud hyn er mwyn eich cadw chi a'ch teulu'n ddiogel.

Byddwn ni'n rhoi gwybod i chi am unrhyw newidiadau trwy'r wefan hon a thrwy ein sianeli cyfryngau cymdeithasol - Facebook & Twitter.

Camgysylltiadau


Mae cysylltiadau plymio a draenio diffygiol yn llygru afonydd a thraethau ledled Prydain. Gwnewch yn siŵr bod eich eiddo wedi ei gysylltu â’r draeniau cywir. Os yw’ch pibell dŵr gwastraff neu garthffosiaeth wedi ei chysylltu â draen dŵr wyneb, gallech lygru eich afon neu’ch traeth lleol.

Fel perchennog yr eiddo, chi sy’n gyfrifol am drwsio camgysylltiad. Cysylltwch â Dŵr Cymru, eich awdurdod lleol neu blymiwr WaterSafe.

Os ydych chi’n amau bod camgysylltiad yn eich eiddo, neu os ydych chi wedi sylwi ar ddigwyddiad o lygredd, cysylltwch â ni ar (0800 0853968) neu pollutionrisk@dwrcymru.com

Nod yr ymgyrch ConnectRight yw:

Atal camgysylltiadau a chodi ymwybyddiaeth perchnogion eiddo, y cyhoedd a phobl broffesiynol am broblemau draenio a llygredd dŵr. Mae’n tynnu partneriaid sy’n gweithio i leihau llygredd dŵr ynghyd – fel rheoleiddwyr amgylcheddol, cwmnïau dŵr, awdurdodau lleol a phobl broffesiynol a sefydliadau eraill sydd â buddiant.


Camgysylltiadau – y ffeithiau

1. Mae yna ddau fath o system ddraenio:

  • system gyfunol – lle mae’r holl lif yn mynd i’r garthffos fudr ac yn cael ei drin yn y gweithfeydd trin carthffosiaeth
  • systemau ar wahân – lle mae’r glaw glân yn draenio’n uniongyrchol i afon, y môr neu i’r ddaear, a’r draeniau carthffosiaeth fudr yn draenio i weithfeydd trin carthffosiaeth

2. Mae yna ddau fath o gamgysylltiad:

  • lle mae’r garthffosiaeth neu’r dŵr gwastraff yn draenio i ddraeniau dŵr wyneb glân
  • lle mae’r dŵr glân yn draenio i’r draeniau carthffosiaeth fudr

Y cyntaf o’r rhain sy’n achosi’r pryder mwyaf i ni.

3. Mae camgysylltiadau’n achosi llygredd. Mae rhyddhau dŵr budr i ddraeniau dŵr glân yn golygu bod carthffosiaeth sydd heb ei thrin yn llifo’n uniongyrchol i gwrs dŵr. Ond mae’n broblem os yw dŵr glaw glân yn llifo i garthffos fudr hefyd, am fod hyn yn gallu peri i’r garthffos orlifo, mae’r dŵr glân yn rhoi pwysau ar allu’r garthffos i ymdopi, yn effeithio ar y gweithfeydd trin carthffosiaeth ac mae angen ynni i bwmpio a thrin yr holl ddŵr.

4. Problem yw hon sy’n effeithio ar bron pob nant drefol i ryw raddau. Amcangyfrifir bod 15% o’n hafonydd a 9% o’n traethau (sef 49 o draethau) yn methu â chyrraedd y safonau o ran ansawdd dŵr, a hynny oherwydd camgysylltiadau a llygredd sy’n gysylltiedig â charthffosiaeth.

5. Dyma pum prif effaith llygredd carthion:

  • mae’r maetholion yn y llygredd carthion, ac yn enwedig Ffosfforws, yn achosi twf gormodol planhigion ac mae hyn yn disbyddu’r ocsigen wrth iddynt farw drachefn; maent yn newid yr ecoleg naturiol ac yn lladd pysgod a bywyd gwyllt arall
  • mae pathogenau’n peri risg i iechyd ac yn effeithio ar bysgodfeydd pysgod cregyn
  • mae’r bacteria a’r microbau eraill yn disbyddu’r lefelau ocsigen wrth dreulio’r defnydd organig, gan ladd pysgod a bywyd gwyllt arall
  • tocsinau - mae mwy a mwy o dystiolaeth yn dangos bod cemegolion fel Nonylffenolion, sy’n cael eu golchi allan o ddillad sydd wedi eu mewnforio, a Tryclosan, sef elfen wrthfacteria mewn hylifau golchi dwylo, past dannedd a llawer o gynhyrchion eraill, yn effeithio ar gyrsiau dŵr. Nid ydym yn llwyr ddeall gwir effaith tymor hir y sylweddau hyn ar fywyd gwyllt hyd yn hyn.
  • Effeithiau esthetig – malurion a solidau carthffosiaeth.

6. Mae gan hanner o gartrefi’r DU garthffosydd ar wahân. Mae’n anodd amcangyfrif union nifer y cartrefi â chamgysylltiadau ,am fod y stoc tai mor gymhleth. Mae adroddiad Diwydiant Dŵr y DU yn awgrymu bod camgysylltiad gan ryw 140,000 eiddo, ond mewn rhai ardaloedd, mae ymchwiliadau wedi dangos bod camgysylltiad yn hyd at 1 o bob 5 eiddo. Gallai’r gwir gyfanswm yn y DU fod yn fwy na 500,000.

7. Mae’r arfer o drosi eiddo, y diwylliant o wneud gwaith yn eich cartref eich hun ac anwybodaeth y cyhoedd a’r fasnach adeiladu am garthffosydd, oll yn ychwanegu at y broblem. Y cysylltiadau diffygiol mwyaf cyffredin yw peiriannau golchi dillad (35%), sinciau (10-15%), peiriannau golchi llestri (10-15%), tai bach (5%), a chartrefi cyflawn (5%).

8. Gyda chymorth awdurdodau lleol, mae cwmnïau dŵr, Cyfoeth Naturiol Cymru ac Asiantaeth yr Amgylchedd yn gweithio i fynd i’r afael â’r broblem yn lleol ac yn genedlaethol. Mae’r costau ymchwilio’n uchel. Mae’r cwmnïau dŵr yn gwario mwy a mwy ar ganfod camgysylltiadau yn y systemau carthffosiaeth; ac mae’r amcangyfrifon cyfredol yn dangos bod y gwaith i ymchwilio a chanfod yr holl gamgysylltiadau yn costio cymaint â £450 miliwn a chost y gwaith i gywiro’r draeniau yw £42 miliwn.

9. Mae cyfleuster a fydd yn eich helpu chi i chwilio am gamgysylltiadau ar wefan connectright.org.uk, ynghyd â rhagor o wybodaeth am gamgysylltiadau a llygredd sy’n gysylltiedig â charthffosydd.

10. Rhaid i ‘UK PLC’ gydymffurfio â’r safonau o ran ansawdd dŵr o dan rai Cyfarwyddebau Ewropeaidd. Gallwn ni i gyd chwarae ein rhan wrth amddiffyn ein hamgylchedd lleol.